Tái tạo vận động và cảm giác sau tổn thương sợi trục

Hình 3: Tái tạo thần kinh cảm giác ở da. Mặc dù đã hồi phục cảm giác, nhưng số đầu mút thần kinh tái tạo vẫn thưa thớt (A) đầu mút tận cùng thần kinh trước cắt sợi trục. (B) đầu mút tận cùng thần kinh 11 tuần sau khi cắt sợi trục, khi cảm giác và vận động đã hồi phục hoàn toàn (thưa hơn). Mũi tên chỉ mút tận cùng thần kinh.Hình 3: Tái tạo thần kinh cảm giác ở da. Mặc dù đã hồi phục cảm giác, nhưng số đầu mút thần kinh tái tạo vẫn thưa thớt (A) đầu mút tận cùng thần kinh trước cắt sợi trục. (B) đầu mút tận cùng thần kinh 11 tuần sau khi cắt sợi trục, khi cảm giác và vận động đã hồi phục hoàn toàn (thưa hơn). Mũi tên chỉ mút tận cùng thần kinh.

Hệ  thần kinh ngoại biên có tính chất kéo dài và tỏa rộng cho nên dễ dàng bị các yếu tố nội và ngoại sinh tác động, dẫn đến tổn thương cấp và mãn tính. Bệnh lý do tổn thương thần kinh ngoại biên khá phổ biến, điển hình là các tổn thương thần kinh cơ ở bệnh nhân hồi sức cấp cứu nặng, bệnh lý thần kinh ngoại biên ở bệnh nhân đái tháo đường, đau thần kinh sau nhiễm Herpes (PHN), đau cột sống lưng sau phẫu thuật cột sống (FBSS), đau mãn tính do hóa chất và/hoặc do ung thư. Nhiều nghiên cứu cho thấy thần kinh ngoại biên có thể tự tái tạo. Nhưng dựa vào các đặc điểm lâm sàng có thể gợi ý tới sự tái tạo này là không hoàn toàn, từ đó dẫn đến đau mãn tính và mất chức năng chi thể. Để khẳng định điều này, chúng tôi tiến hành nghiên cứu nhằm chứng minh hai giả thuyết (1) Thần kinh ngoại biên không tái tạo hoàn toàn sau khi bị tổn thương; và (2) Hậu quả của không tái tạo hoàn toàn là đau kéo dài và mất chức năng của chi thể.

Chuột biến đổi gen thy1.YFP được sử dụng để quan sát tế bào thần kinh, sợi trục dưới kính hiển vi huỳnh quang. Dây thần kinh tọa được cắt ngang đùi, nối vi phẫu. Sau đó, theo dõi hồi phục vận động, cảm giác hàng tuần bằng kích thích cơ học vào bàn chân bị mất chi phối thần kinh. Các nhánh thần kinh cảm giác ở da bàn chân mới tái tạo được chụp ảnh hàng tuần dưới kính hiển vi huỳnh quang. Sinh thiết da và cơ để nghiên cứu mút tận cùng thần kinh và khớp nối thần kinh cơ tiến hành trước khi phẫu thuật (pre) cắt thần kinh tọa, 8 và 11 tuần sau khi cắt dây thần kinh tọa.

Kết quả nghiên cứu cho thấy vận động và cảm giác phục hồi hoàn toàn 6 tuần sau tổn thương đứt sợi trục (Hình 1). Sáu tuần sau đứt sợi trục, không thấy có sự khác biệt về số lượng nhánh thần kinh cảm giác ở bàn chân được tái tạo so với trước khi cắt sợi trục (Hình 2). Hồi phục cảm giác (Hình 3) và vận động (Hình 4) trên lâm sàng không tương xứng với hình ảnh giải phẫu bệnh. Sau cắt sợi trục 11 tuần, thần kinh ngoại biên không được tái tạo tốt dẫn đến đau mãn tính (Hình 5).

Như vậy, thần kinh ngoại biên bao gồm thần kinh cảm giác và thần kinh vận động không tái tạo hoàn toàn sau tổn thương, dẫn đến đau thần kinh.

Vấn đề cần được nghiên cứu và trả lời tiếp: (1) Hình ảnh tổn thương đầu mút tận cùng thần kinh và khớp nối thần kinh cơ ở bệnh nhân cấp cứu nặng như thế nào? (2) Tỷ lệ bệnh nhân xuất viện từ các khoa hồi sức cấp cứu lại rơi vào đau mãn tính là bao nhiêu?

Hình 1. Diễn biến theo thời gian của phục hồi vận động và cảm giác trên lâm sàng. Phục hồi chức năng chi thể hoàn toàn sau 6 tuần đứt sợi trục. ** P < 0,01

Hình 1. Diễn biến theo thời gian của phục hồi vận động và cảm giác trên lâm sàng. Phục hồi chức năng chi thể hoàn toàn sau 6 tuần đứt sợi trục. ** P < 0,01

Hình 2: Diễn biến theo thời gian của tái tạo nhánh thần kinh cảm giác ở bàn chân. Sáu tuần sau đứt sợi trục, không có sự khác biệt về số lượng nhánh cảm giác so với trước khi cắt sợi trục. ** P < 0,01

Hình 2: Diễn biến theo thời gian của tái tạo nhánh thần kinh cảm giác ở bàn chân. Sáu tuần sau đứt sợi trục, không có sự khác biệt về số lượng nhánh cảm giác so với trước khi cắt sợi trục. ** P < 0,01

Hình 3: Tái tạo thần kinh cảm giác ở da. Mặc dù đã hồi phục cảm giác, nhưng số đầu mút thần kinh tái tạo vẫn thưa thớt (A) đầu mút tận cùng thần kinh trước cắt sợi trục. (B) đầu mút tận cùng thần kinh 11 tuần sau khi cắt sợi trục, khi cảm giác và vận động đã hồi phục hoàn toàn (thưa hơn). Mũi tên chỉ mút tận cùng thần kinh.

Hình 3: Tái tạo thần kinh cảm giác ở da. Mặc dù đã hồi phục cảm giác, nhưng số đầu mút thần kinh tái tạo vẫn thưa thớt (A) đầu mút tận cùng thần kinh trước cắt sợi trục. (B) đầu mút tận cùng thần kinh 11 tuần sau khi cắt sợi trục, khi cảm giác và vận động đã hồi phục hoàn toàn (thưa hơn). Mũi tên chỉ mút tận cùng thần kinh.

Hình 4: Tái tạo thần kinh vận động ở cơ. 11 tuần sau khi cắt sợi trục, khi vận động đã tái lập, nhưng vẫn còn các khớp nối thần kinh cơ chưa được thần kinh vận động chi phối (B) so với 100% được chi phối vận động ở bên lành (A).

Hình 4: Tái tạo thần kinh vận động ở cơ. 11 tuần sau khi cắt sợi trục, khi vận động đã tái lập, nhưng vẫn còn các khớp nối thần kinh cơ chưa được thần kinh vận động chi phối (B) so với 100% được chi phối vận động ở bên lành (A).

Hình 5: Tám tuần sau cắt sợi trục, 100% cá thể hồi phục vận động và cảm giác. 80% các cá thể hồi phục vận động và cảm giác rơi vào đau thần kinh tại thời điểm 11 tuần. Đau thần kinh khi có dị cảm với kích thích cơ học.

Hình 5: Tám tuần sau cắt sợi trục, 100% cá thể hồi phục vận động và cảm giác. 80% các cá thể hồi phục vận động và cảm giác rơi vào đau thần kinh tại thời điểm 11 tuần. Đau thần kinh khi có dị cảm với kích thích cơ học.

TS. BS. Nguyễn Hữu Tú

1 Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bạch Mai; Postdoctoral Research Felloww Đại Học Y Kansai, Nhật Bản

Bài báo gốc ở đây

Liên hệ:

Email: dr.nguyenhuutu@gmail.com; nguyenht@takii.kmu.ac.jp

Linkedin: https://www.linkedin.com/in/nguyen-huu-tu-438212127?trk=hp-identity-name

Research Gate: https://www.researchgate.net/profile/Nguyen_Huu_Tu/publications

Lưu ý: Bản quyền thuộc về tác giả, không sử dụng và sao chép nếu chưa được phép bằng văn bản của tác giả.


Xem thêm

Be the first to comment on "Tái tạo vận động và cảm giác sau tổn thương sợi trục"

Leave a comment